Do 1 ml roztworu cukru dodać 2 krople 5% alkoholowego roztworu alfa-naftolu i zamieszać. Następnie przechyliwszy probówkę wlać powoli po ściance 1 ml stężonego kwasu siarkowego, tak, aby na dnie probówki utworzyła się oddzielna warstwa (podwarstwianie probówki kwasem). Na granicy warstw powstaje czerwono-fiołkowy pierścień.
Utworzony z cukrów pod wpływem stężonego H2SO4 furfural lub hydroksymetylenofurfural kondensuje z alfa-naftolem do barwnej pochodnej. Odczyn ten dają wszystkie cukry proste i złożone, a nawet cukry połączone ze składnikami azotowymi.
Furfural i 5-hydroksymetylenofurfural kondensują z różnymi innymi fenolami, np. tymolem, floroglucyną, naftorezorcyną.
Reakcję opracował czeski chemik Hans Molisch (1856-1937).
Hans Molisch (1856-1937)
Źródło ilustracji: http://www.ak-ansichtskarten.de
[1] Ostrowski W. (red.): Ćwiczenia z chemii ogólnej i fizjologicznej dla studentów medycyny. Akademia Medyczna w Krakowie. Kraków 1973; s. 266-271.
Ćwiczenie.Reakcja Fehling’a.
Reakcja Fehlinga, fot. H. Rozanski LBPiE PWSZ Krosno
a) Roztwór siarczanu miedzi: rozpuścić 68,3 g CuSO4∙5H2O w 1 l wody; roztwór Fehlinga A.
b) Zasadowy roztwór winianu sodowo-potasowego: rozpuścić w wodzie 346 g winianu sodowo-potasowego NaKC4H4O6∙2H2O (sól Seignette, Seignette’s salt) i 100 g wodorotlenku sodowego i uzupełnić wodą do 1 l; roztwór Fehlinga B. Przed użyciem zmieszać roztwory A i B w równych objętościach.
W obecności sacharydu redukującego miedź redukuje się ze stopnia utlenienia +2 do stopnia utlenienia +1. Wytrąca się wówczas czerwonawy tlenek miedzi. Winian tworzy kompleksy z wodorotlenkiem miedzi, zapobiegając wytrącaniu się czarnego tlenku miedzi.
CuSO4 + 2NaOH → Cu(OH)2↓ + Na2SO4
Cu(OH)2 + NaKC4H4O6∙2H2O → rozpuszczalny kompleks glukoza
2Cu(OH) – kompleks → Cu2O↓+ H2O
Reakcja pochodzi od nazwiska chemika niemieckiego Hermann von Fehling (1812-1855).
250 ml stężonego kwasu solnego zmieszać z 250 ml wody. W uzyskanym roztworze HCl rozpuścić 1 g orcynolu i dodać 20 kropli 10% roztworu chlorku żelaza. Pentozy dodane do odczynnika (rozcieńczony kwas solny) i podgrzane przekształcają się w furfural, który daje z orcynolem niebieskozielony produkt kondensacji. Heksozy w tej reakcji tworzą hydroksymetylofurfural, który ulega rozkładowi do kwasu lewulinowego i mrówkowego. Hydroksymetylofurfural przybiera barwę żółtobrązową.
Reakcja Bial’a
Ćwiczenie. Seliwanoff’s test (reaction).
Do 2 ml roztworu cukru dodać 1 ml stężonego HCl (kwas 36% ulega 3-krotnemu rozcieńczeniu). Mieszaninę ogrzać i utrzymywać w stanie wrzenia przez około 30 sekund. Ostudzić, dodać szczyptę rezorcyny. Ponownie ogrzać do wrzenia. Po kilku minutach roztwór zabarwi się na łososiowo, a nawet czerwono. Najszybciej odwodnieniu do hydroksymetylenofurfuralu ulegają ketozy, a następnie związaniu z rezorcyną. Jeżeli zastosuje się bardziej stężony HCl lub dłuższy czas ogrzewania, wówczas również aldozy ulegają odwodnieniu do hydroksymetylenofurfuralu i kondensują z rezorcyną na barwny kompleks.
Reakcja Seliwanoff’a, czyli Seliwanoff’s test (niepoprawnie zapisywana jako Seliwanowa) została opracowana przez niemieckiego chemika: Theodore Seliwanoff (1817-1895) w 1887 r. Umożliwia odróżnienie ketoz od aldoz. Pod wpływem rozcieńczonego kwasu solnego ketozy przekształcają się szybciej niż aldozy w pochodne furfuralowe. Z rezorcyną (rezorcynol) dają produkty kondensacji barwy łososiowo-czerwonej.
Reakcja Seliwanoff’a
[1] Brzeski W., Kaniuga Z. (red.): Praktikum z biochemii. Podstawy metodyczne. PWRiL Warszawa 1972; s. 12-24.
Cukry (węglowodany[1], sacharydy; ang. carbohydrates, sugars, saccharides, niem. Kohlenhydrate) należą do związków karbonylowych, które zawierają kilka grup hydroksylowych (wodorotlenowych) –OH.
Grupa karbonylowa :C:O jest dwuwartościową grupą funkcyjną występującą w aldehydach R-CHO i ketonach R-CO-R. Powstaje przez utlenienie grup –CH2OH lub :CHOH. Cukry są to polihydroksyaldehydy i polihydroksyketony. Należą do nich związki mało- i wielkocząsteczkowe, dobrze rozpuszczalne lub nierozpuszczalne w wodzie, o smaku słodkim lub bez smaku, hydrolizujące lub niehydrolizujące pod wpływem enzymów i kwasów.
Pod względem biochemicznym są to składniki energetyczne i budulcowe. Mogą być magazynowane jako substancje zapasowe, np. glikogen, skrobia, inulina.
Nazwa węglowodany jest zwyczajowa i jedynie historycznie uzasadniona, bowiem znamy związki niecukrowe, które również zawierają wodór i tlen w proporcji 2:1, np.
Formaldehyd HCHO 2:1
Kwas octowy CH3COOH 2:1
Kwas mlekowy C3H6O3 2:1
Podział cukrów:
Cukry proste, monozy, monosacharydy, nie ulegają dalszej hydrolizie kwasowej i enzymatycznej do prostszych sacharydów, np. aldehyd glicerynowy, glukoza, ryboza, ksyloza, fruktoza, galaktoza, mannoza, erytroza, dihydroksyaceton, ramnoza, arabinoza, fukoza, tewetoza, sorboza, apioza, sedoheptuloza.
Kwasy uronowe i aldonowe powstają wskutek utlenienia grupy alkoholowej heksoz
Alkohole cukrowe (poliole) – powstają wskutek redukcji grupy karbonylowej w monosacharydach. Są rozpuszczalne w wodzie i mają słodki smak, np. sorbitol, dulcytol, ksylitol. Poliole o budowie cyklicznej (pierścieniowej) to cyklitole, np. inozytol.
Oligosacharydy (kilkucukry) są to cukrowce zbudowane z 2-10 cząsteczek monosacharydów (wg Horsta Rimplera[2] zawierają od 2 do 20 monosacharydów połączonych wiązaniami glikozydowymi), np. celobioza, trehaloza, izomaltoza, maltoza, laktoza, sacharoza, gencjanoza, rutynoza, scillabioza, soforoza, prymweroza, likotrioza, rafinoza, laktuloza.
Polisacharydy (wielocukry) zbudowane są z ponad 20 monosacharydów połączonych wiązaniami glikozydowymi, np. skrobia, celuloza, izolichenina, lichenina, glikogen, inulina, agar, karagenina, mannany, arabany, ksylany.
[1] Węglowodanami nazywamy połączenia węgla, wodoru i tlenu, w których stosunek wodoru do tlenu jest taki sam jak w wodzie 2:1 (stąd nazwa).
[2] Horst Rimpler: Biogene Arzneistoffe. Deutscher Apotheker verlag Stuttgart 1999; s. 86-92.
Cukry proste – monosacharydy (monozy).
Ogólny wzór sumaryczny: CnH2nOn lub inaczej Cn(H2O)n
Klasyfikacja monosacharydów opiera się na liczbie atomów węgla w cząsteczce:
1) Diozy – C2
2) Triozy – C3
3) Tetrozy – C4
4) Pentozy – C5
5) Heksozy – C6
6) Heptozy – C8
Właściwości fizyczne
1) Ciała stałe
2) Barwa biała
3) Odczyn obojętny
4) Smak słodki
5) Rozpuszczalne w wodzie
6) Optycznie czynne (w cząsteczce zawierają asymetryczny atom węgla)
Właściwości chemiczne
1) Należą do hydroksyaldehydów lub hydroksyketonów wielowodorotlenowych
2) Szkielet węglowy zawiera hydroksylowe grupy alkoholowe oraz jedną grupę aldehydową (aldozy) lub ketonową (ketozy)
3) Reagują z kwasami tworząc połączenia o charakterze estrów; pod wpływem kwasów, np. azotowego HNO3, octowego CH3COOH, monosacharydy tworzą odpowiednie estry, które z powrotem ulegają hydrolizie na cukier i odpowiedni kwas
4) Utleniają się do kwasów –onowych, -uronowych i –aronowych; monosacharydy zawierające grupę aldehydową utleniają się łatwo i działają redukująco na zasadowe roztwory srebra i miedzi; produktami utlenienia są hydroksykwasy jednokarboksylowe i dwukarboksylowe, np. z glukozy powstaje kwas glikonowy i cukrowy; kwasy te łatwo tworzą laktony
5) Redukują się do alkoholi cukrowych
6) Z hydroksylaminą NH2OH tworzą oksymy, tj. związki zawierające grupę =NOH, związaną podwójnym wiązaniem z atomem węgla 1 lub 2 łańcucha monosacharydu
7) Z fenylohydrazyną C6H5∙NH∙NH2 dają hydrazony i osazony; osazony są trudno rozpuszczalne i wypadają z roztworów w postaci charakterystycznych kryształów; reakcja ta świadczy o obecności wolnej grupy karbonylowej; jedna grupa karbonylowa daje z 1 cząsteczką fenylohydrazyny odpowiedni hydrazon; osazony są połaczeniami zawierającymi 2 grupy hydrazonowe sąsiadujące ze sobą; wytworzenie drugiej grupy hydroazonowej w osazonach jest wynikiem dalszego działania dwóch cząsteczek fenylohydrazyny na sąsiadującą z karbonylem w cukrach grupę alkoholową CHOH; fenylohydrazyna utlenia tę grupę na ketonową ulegając sama redukcji na anilinę i amoniak; powstały keton reaguje jeszcze raz z jedną (trzecią) cząsteczką fenylohydrazyny, dając osazon
8 ) Przez gotowanie z wodorotlenkami, np. Ba(OH)2, Ca(OH)2 monosacharydy tworzą alkoholany (cukrzany), które pod wpływem CO2 z powrotem wydzielają się odpowiednie cukry
9) Polikondensują tworząc di-, oligo- i polisacharydy
Surowiec powinien wykazywać wskaźnik goryczy nie niższy niż 10000.
Pochodzenie. Tereny górskie i podgórskie Południowej, Środkowej Europy i Azji Mniejszej. Najczęściej pochodzi z Włoch, Szwajcarii, Bułgarii, Turcji, Szwajcarii, Francji, krajów byłej Jugosławii.
Tożsamość. Podziemne organy: kłącze z korzeniami; kłącze w zarysie spłaszczone, barwy żółtobrunatnej lub brunatnej, poprzecznie pierścieniowane. Na szczycie zwykle resztki liści, łodygi i pączki, niekiedy blizna po łodydze. Korzenie walcowate, grubości do 5 cm o powierzchni żółtobrunatnej, brunatnej, podłużnie bruzdowanej. Przełam kłączy i korzeni gładki, jasnożółty lub jasnobrunatny, nie czerwonobrunatny (korzenie fermentowane). W wodzie surowiec pęcznieje, mięknie i staje się elastyczny.
Zapach: swoisty.
Smak: silnie gorzki, początkowo słodkawy, później wybitnie gorzki, długotrwały.
Działanie i zastosowanie: zwiększa wydzielanie soków trawiennych, pobudza łaknienie i perystaltykę. Podawany przy utracie apetytu, zaburzeniach trawiennych, dyspepsji; jako roborans.
Czystość:
Strata masy po suszeniu nie większa niż 12%
Popiołu nie więcej niż 6%
Domieszek oraz zanieczyszczeń organicznych i mineralnych nie więcej niż 0,3%.
Przechowywanie. W zamkniętych opakowaniach, w temp. nie wyższej niż 30 stopni C, chronić od światła, wilgoci i wpływu obcych zapachów.
Dawki zwykle stosowane. Jednorazowa 1,0, dobowa 2,0-4,0.
Wodny wyciąg korzenia goryczki 1+9 wykłócić z 10 ml benzenu; oddzielony roztwór benzenowy przy skłóceniu z 5 ml rozcieńczonego amoniaku nie powinien zabarwić roztworu amoniakalnego na czerwono (korzenie Rumex)
Mikrosublimat jest jasnożółty i zawiera obok małych bezbarwnych kryształów nieco zgięte igły gentyzyny, które powinny rozpuszczać się po dodaniu roztworu KOH dając ciecz żółtą, a nie czerwoną (korzenie Rumex).
Wg Chromatographische und mikroskopische Analyse von Drogen, eine praktische Ergänzung für die Arzneibücher Europeas, Egon Stahl (red.); Gustav Fischer Verlag Stuttgart 1970, s. 94-95.
A i c fragment komórek parenchymatycznych z kory i drewna z drobnymi igiełkami szczawianu wapnia; a towarzyszące wiązce przewodzącej, widok z boku; c z kroplami fitosterolowymi, widok z góry; bardzo liczne, charakterystyczne dzięki obecności drobnych igiełek,
B liczne, charakterystyczne krople fitosterolowe i igiełki szczawianu wapnia (porównaj z a i c),
C porównaj z a,
D liczne, mało charakterystyczne fragmenty naczyń siatkowatych,
E liczne, mało charakterystyczne fragmenty tkanki korkowej, z lewej widok z góry, z prawej widok z boku,
F fragment tkanki, w górnej części widoczny typowy przebieg naczyń – charakterystyczny przy małym powiększeniu.
Proszek nie powinien zawierać ziaren skrobi, pojedynczych kryształów i gruzełków szczawianu wapnia, włókien i sklereid.
1 fragment miękiszu drzewnego – przekrój podłużny, 2 – peryderma, 3 – naczynia, 4 – korek widziany z powierzchni, 5 miękisz korowy – przekrój porzeczny. A krople oleju tłustego, b – korek, c – felloderma, d – kryształki szczawianu wapnia, e – miękisz, f – włókna zastępcze.
Wg: Deryng J.: Atlas sproszkowanych roślinnych surowców leczniczych, PZWL Warszawa 1961, s. 54-55.
Pochodzenie: rejon Morza Śródziemnego, uprawiany w Hiszpanii, Turcji, Bułgarii, Rosji, ponadto w Europie Środkowej.
Owoc zbierany w okresie dojrzewania I wysuszony w cieniu, w przewiewie.
Surowiec powinien zawierać nie mniej niż 2% (v/m) olejku[1].
Tożsamość: dwurozłupnia, nierozpadnięta na rozłupki, odwrotnie gruszkowata, długości 2-5 mm, szerokości do 3 mm, z krótką szypułką. Zabarwienie szarozielone lub brunatnawe. Owoc jest owłosiony, rzadko rozpada się na niełupki. Każda niełupka posiada 5 mało uwypuklonych żeber.
Zapach: korzenny i nieco słodkawy, anetolowy
Chemizm. Surowiec zawiera 1,5-3% olejku lotnego, bogatego w anetol (80-90%), metylochawikol, dianetol (dwumetylowa pochodna stylbenu). Bielmo wypełnia 30% tłustego oleju i proteiny.
Działanie i zastosowanie: sekretolityczne, wykrztuśne, przeciwskurczowe, wiatropędne, mlekopędne, corrigens.
Czystość.
Starta masy po suszeniu nie większa niż 11%
Popiołu nie więcej niż 9%
Owoców uszkodzonych, niewykształconych, o niewłaściwej barwie, nie więcej niż 3%
Zanieczyszczeń organicznych, a także innych części tej samej rośliny, nie więcej niż 2%
Zanieczyszczeń mineralnych nie więcej niż 0,5%
Dawki zwykle stosowane. Doustnie w naparach, jednorazowa 1,0, dobowa 3,0.[2]
Przechowywanie. W zamkniętych opakowaniach, w temp. nie wyższej niż 25 stopni C, chronić od światła, wilgoci i wpływu obcych zapachów.
Sproszkowany surowiec jest szarobrązowy lub zielonawo-szary. Znamiennymi składnikami są krótkie, grubościenne, stożkowate włoski, pokryte brodaweczkowanym naskórkiem, fragmenty bielma z kroplami oleju i ziarnami aleuronu z gruzełkami szczawianu wapnia; odłamki spiralnych naczyń nie szerszych niż 20 um oraz brunatnożółte fragmenty przewodów olejkowych z widocznymi na ich tle komórkami owocni wewnętrznej.
Wg Chromatographische und mikroskopische Analyse von Drogen, eine praktische Ergänzung für die Arzneibücher Europeas, Egon Stahl (red.); Gustav Fischer Verlag Stuttgart 1970, s. 111-112.
A fragment skórki owocni zewnętrznej z jedno-, rzadziej dwukomórkowym nieco zakrzywionym włoskiem; kutikula włoska jest brodaweczkowana, licznie występują fragmenty bez włosków, rzadziej z włoskami, które są charakterystyczne,
B fragment wosków z owocni, zawsze obecne, jednakże niezbyt częste, bardzo charakterystyczne,
C1 bardzo liczne i charakterystyczne fragmenty z żółtobrązowymi przewodami olejkowymi, cienkościennymi, wielokątnymi komórkami wyściółki i komórkami owocni wewnętrznej, widoczne już pod małym powiększeniem,
C 2 podobnie jak c1, jednakże komórki wyściółki nie są zaznaczone; zaznaczono wyraźnie komórki owocni wewnętrznej o falistych ścianach,
D sklereidy z płaszczyzny spojenia, rzadko występują, są mało charakterystyczne,
E gruzełki szczawianu wapnia z komórek owocni wewnętrznej, bardzo małe, niecharakterystyczne, cecha znamienna owoców z rodziny Umbelliferae,
F rzadko występujące, niecharakterystyczne włókna sklerenchymatyczne z ośki,
G liczne, mało charakterystyczne kropelki oleju tłustego,
H fragmenty endospermum z drobnymi gruzełkami szczawianu wapnia, szkliste, bardzo liczne, lecz niecharakterystyczne (cecha znamienna dla owoców Umbelliferae.
Surowiec nie powinien zawierać skrobi.
1 owocnia wewnętrzna, 2 fragment skórki, 3 fragment wiązki, 4 wyściółka smugi, 5 bielmo, 6 włoski, 7 miękisz jamkowany śródowocni, 8 włókna, 9 skórka szypułki, 10 ziarna aleuronu; a smuga, b szparka, c włosek, d gruzełki szczawianu wapnia.
Wg: Deryng J.: Atlas sproszkowanych roślinnych surowców leczniczych, PZWL Warszawa 1961, s. 282-283.
Owoc anyżu rozdrobniony i cały; H. Rozanski, LBPiE PWSZ Krosno, 2012 r.
Fructus Piperis nigri – owoc pieprzu czarnego /Pepper black/ pozyskiwany z gatunkuPiper nigrum Linne (rodzina Piperaceae), zawiera olejek eteryczny (volatile oil) 2-4% i alkaloidy: piperine 5-9%, piperidine, piperettine, piperyline, piperolein A, B, piperanine; flawonole (kaempferol, rhamnetin, quercetin).
Olejek z pieprzu jest bogaty w monoterpeny (monoterpenes) 70-80% (najważniejsze to alfa-thujene, alfa-pinene, camphene, sabinene, beta-pinene, myrcene, 3-carene, limonene, beta-phellandrene) i seskwiterpeny (sesquiterpenes) 20-30% (np. beta-caryophyllene, beta-bisabolene, beta-farnesene, ar-curcumene, humulene, alfa-selinene, beta-selinene, beta-elemene, alfa-cubebene, alfa-copaene).
Wyciągi z pieprzu wpływają immunostymulująco, podobnie jak kapsaicyna i olejek kubebowy, poprzez stymulowanie systemu MALT i GALT. Pobudzają również wydzielanie enzymów proteolitycznych, kwasu solnego, zwiększają przyswajanie białek i aminokwasów. Wywierają działanie fitoncydowe (antybakteryjne i fungistatyczne). Ograniczają powstawanie amin i siarkowodoru w jelicie grubym, zapobiegając wzdęciom i procesom gnilnym w masie kałowej. Zapobiega atonii jelit. Wzmaga apetyt. Nalewka pieprzowa 1;5 na etanolu 50-60% wcierana w skórę działa rozgrzewająco, poprawia krążenie krwi skórne, usprawnia wymianę metaboliczną, co może być wykorzystywane przy zaburzeniach krążenia obwodowego, przy “zespole zimnych dłoni i stóp” i w chorobach reumatycznych. Nalewka na owocach (owoce przed zalaniem rozdrobnić!) pieprzu może być wcierana w skórę owłosioną dla poprawy ukrwienia cebulek włosowych, co jest szczególnie ważne przy łysieniu na tle zaburzeń troficznych.
W fitoterapii pieprz uznawany jest za środek napotny, poprawiający trawienie i apetyt, moczopędny i pobudzający ogólnie. Istnieją doniesienia o lipolitycznych (wspomagających utratę tkanki tłuszczowej) właściwościach pieprzu, a jednocześnie zapobiegających utracie masy mięśniowej, a nawet wzmagające przyrost masy mięśni. Zewnętrznie używany jako środek rozgrzewający i poprawiający krążenie.
W medycynie sportowej pseudoalkaloidy (piperyna, piperamina, piperylina, chawicyna) oraz kwas piperynowy, pinen, felandren, sabinen, zawarte w standaryzowanym ekstrakcie z owoców pieprzu czarnego zwiększają tolerancję przewodu pokarmowego na wysokoskoncentrowane odżywki białkowe i mineralno-witaminowe. Stymulują układ odpornościowy, w tym również GALT (układ immunologiczny układu pokarmowego). Zwiększają uwalnianie enzymów proteolitycznych. Podnoszą kwasowość soku żołądkowego, ułatwiając trawienie białek. Związki piperynowe zwiększają ukrwienie przewodu pokarmowego w trakcie trawienia, co ułatwia przenikanie składników pokarmowych z jelit do krwi i limfy. Regulują wypróżnienia. Pośrednio zwiększają syntezę białka strukturalnego mięśni. Poprawiają krążenie krwi. Pseudoalkaloidy piperynowe zwiększają odporność na bodźce bólowe, przyśpieszają eliminację kwasu mlekowego z mięśni, podnoszą tonus mięśni, wzmagają koncentrację i pogłębiają gotowość psychiczną do dużego wysiłku fizycznego.
Wosk pszczeli – Cera apium (wax) jest to wydzielina gruczołów odwłokowych pszczół. Pszczoły używają wosk do budowy plastrów. Gruczoły woskowe mieszczą się na odwłoku po stronie brzusznej. W plastrach pszczoły przechowują także chleb pszczeli, złożony z miodu, śliny pszczelej i pyłku kwiatowego.
Surowy wosk pszczeli jest żółty – Cera flava. Wosk żółty zawiera 70-75% estrów kwasów tłuszczowych oraz alkoholi alifatycznych, ok. 13% wolnych kwasów woskowych i 11-13% węglowodorów. Głównymi składnikami wosku pszczelego są: alkohol mirycylowy, alkohol cerylowy, alkohol cetylowy, alkohol lignocerynowy; kwas palmitynowy, kwas lignocerynowy, kwas cerotynowy. Pochodne (estry, aldehydy, ketony) kwasu walerianowego, masłowego, propionowego nadają charakterystyczny zapach. Wosk rozpuszcza się w temperaturze ponad 61o C. Wosk żółty poddany działaniu słońca lub substancji utleniających bieleje. W ten sposób uzyskiwany jest wosk biały Cera alba.
Wosk pszczeli ma właściwości ochraniające (zapobiega wysychaniu i działaniu czynników atmosferycznych), przeciwzapalne, wygładzające, przyśpieszające regenerację naskórka. Stosowany jest jako podłoże do kremów, maści, past dermatologicznych, pomadek, wosków depilacyjnych, brylantyny. Dodawany jest również do kremów matujących (podwyższa temperaturę rozpuszczania kremu na skórze), mleczek i śmietanek kosmetycznych. W farmacji służy do wyrobu plastrów i czopków. Ponadto do wytwarzania naturalnych i aromatoterapeutycznych świec. Dodatek wosku do kosmetyków utrzymuje ich odpowiednią konsystencję i twardość, np. w sztyftach.
Tłuszcz wełny owiec – Adeps Lanae (wool fat, suint de laine, Wollfett) jest to wydzielina skóry owiec, która gromadzi się na wełnie. Oczyszczony i odwodniony tłuszcz wełny nosi nazwę lanoliny bezwodnej Lanolinum anhydricum. Lanolina ma podobne właściwości jak łój ludzki, dlatego od dawna była najbardziej cenionym składnikiem kremów, mleczek i śmietanek kosmetycznych. W XIX i w pierwszej połowie XX wieku preparaty kosmetyczne nie zawierające olbrotu, lanoliny, euceryny i wosków naturalnych uważano wręcz za produkty mało wartościowe. Krytykowano dodawanie do leków dermatologicznych i kosmetyków parafiny, wazeliny i wosków syntetycznych, które utrudniały wchłanianie cennych składników leczniczych oraz pielęgnujących. W czasach wielkiego rozkwitu syntetycznych składników kosmetycznych pojawiła się wielka kampania przeciwko naturalnej lanolinie. Podawano nieprawdziwe informacje na temat właściwości alergizujących skórę. Wielkie koncerny chemiczne finansowały specjalnie ukierunkowane i tendencyjne badania, mające na celu zdyskontowanie lanoliny jako wartościowego podłoża do maści i kremów. Zamiast lanoliny proponowano sztucznie otrzymane podłoża i emulgatory. Obecnie wiemy, że lanolina stosowana w klasycznej kosmetyce i dermatologii nie należy do substancji szkodliwych, wręcz przeciwnie – jest surowcem poszukiwanym przez klientów i coraz chętniej dodawanym do prestiżowych wyrobów kosmetycznych.
Lanolina doskonale natłuszcza i nawilża skórę. Oddziałuje nawet na głębokie pokłady skóry właściwej. Za pomocą lanoliny można wprowadzić głęboko do skóry substancje lecznicze, pielęgnujące i odżywcze. Lanolina zapobiega wysychaniu i nadmiernej keratynizacji skóry, nie utrudnia oddychania i procesów wydalniczo-wydzielniczych komórek skóry. Włosom nadaje elastyczność, zapobiega łupieżowi. Przeciwdziała łamliwości włosów, rozdwajaniu końcówek włosów, ułatwia migrację barwników włosa, przez co stabilizuje i wyrównuje ich barwę. Znakomicie przyśpiesza regeneracje włosów i skóry uszkodzonych zabiegami kosmetycznymi i fryzjerskimi.
Lanolina wiąże wodę. Przy ucieraniu z wodą lanolina bezwodna (Lanolinum anhydricum) może wchłonąć prawie podwójną ilość wody, nie tracąc mazistej konsystencji. Dzięki temu do wyrobów kosmetycznych i dermatologicznych możliwe jest wprowadzenie roztworów ekstraktów roślinnych, witamin rozpuszczalnych w wodzie, wodnych roztworów leków. Lanolina uwodniona (Lanolinum hydricum) zawiera 25-28% wody. Taka uwodniona lanolina wchłania jeszcze równą na masę objętość wody.
Obecnie w handlu znajdują się różne formy lanoliny, bardzo różnej jakości. Lanolina czysta, bezwodna ma postać gęstej masy barwy ciemnożółtej lub żółtobrunatnej o słabym zapachu, nieco alkoholowym. Szwajcarska lanolina jakości farmaceutycznej praktycznie pozbawiona jest zapachu i ma jasnożółtą barwę. W trakcie ucierania z roztworami wodnymi jaśnieje. Jest też lanolina mniej oczyszczona o silnym specyficznym aromacie. Topi się w temperaturze 38-42oC na ciemnożółtą klarowną ciecz.
Lanolina bezwodna zawiera sterole i estry steroli: cholesterol, izocholesterol, lanosterol, dihydroergosterol, dihydrolanosterol, metacholesterol, hydroksycholesterol. Spośród alkoholi, obok wspomnianych steroli, warto wymienić alkohol lanylowy, cetylowy i cerylowy. Największy udział w składzie lanoliny mają kwasy: cerotynowy, karnaubowy, palmitynowy i stearynowy. Farmakopea Europejska wprowadziła wymóg badania zawartości pestycydów w lanolinie; ich ilość nie może przekraczać 1 ug/kg.
Podłoże maściowe otrzymane przez stopienie wazeliny z wielkocząsteczkowymi alkoholami, powstałymi z niezmydlającej się frakcji alkoholowej lanoliny nosi nazwę euceryny. Eucerynę (Eucerinum) otrzymuje się także topiąc cholesterol, alkohol cetylowy i wazelinę białą. Jest to bardzo dobre podłoże absorpcyjne do maści, kremów i mleczek kosmetycznych, mogące wiązać wodę w ilości prawie dwukrotnie większej od własnej masy, dając przy tym trwałą emulsję typu w/o. Euceryna ma postać białej, bezwonnej masy. Euceryt i euceryna to dwa różne pojęcia.
Euceryt (lanoceryt) jest to mieszanina niezmydlających się alkoholi alifatycznych i cyklicznych lanoliny. Euceryt stosowany jest w farmacji i kosmetyce jako emulgator w/o oraz do wyrobu euceryny. Inaczej mówiąc euceryt z wazeliną tworzy eucerynę.
Euceryna nadaje kosmetykom właściwości natłuszczające, nawilżające, ochraniające i zmiękczające.
Wosk pszczeli, wosk jojoba oraz lanolina i euceryna są stosowane do wyrobu kosmetyków pielęgnujących i ochraniających wargi (rąbek czerwieni wargowej). Woski stałe umożliwiają wytworzenie kosmetyków w sztyfcie.
W kosmetyce stosowane są różne składniki pochodne lanoliny. Lanolan izopropylu jest estrem alkoholu izopropylowego i kwasów tłuszczowych otrzymywanych z lanoliny. Posiada właściwości nawilżające, natłuszczające i emulgujące. Podobne właściwości wykazuje hydroksylowana lanolina.
Cenione i wykorzystywane właściwości nawilżające posiadają acetylowane alkohole lanolinowe (octany). Płynna frakcja lanoliny nosi nazwę oleju lanolinowego (składnik natłuszczający).
Etoksylowana lanolina to estry i etery polioksyetylenoglikoli z kwasami i alkoholami lanoliny. Jest efektywnym emulgatorem w/o, solubilizatorem, środkiem nawilżającym i natłuszczającym oraz zmiękczającym naskórek.
![clip_image002[6]](https://rozanski.bg/wp-content/uploads/2020/03/clip_image0026-1.png "clip_image002[6]")
![clip_image002[4]](https://rozanski.bg/wp-content/uploads/2020/03/clip_image0024-1.png "clip_image002[4]")
![clip_image002[4]](https://rozanski.bg/wp-content/uploads/2020/03/clip_image0024.png "clip_image002[4]")
Najnowsze komentarze